Marzec to Miesiąc Świadomości Raka Jelita Grubego. To idealny moment, by przestać odkładać zdrowie na „potem”. W Polsce to drugi najczęstszy nowotwór złośliwy, który zbyt często wygrywa tylko dlatego, że nie wykonujemy regularnych badań profilaktycznych i nie dbamy o zdrowy styl życia.

– Schorzenia nowotworowe nadal są jedną z głównych przyczyn zgonów Polaków, ponieważ wciąż zbyt mało dbamy o siebie i unikamy badań profilaktycznych, które mogłyby wyeliminować zagrożenie na etapie przednowotworowym – podkreśla dr n. med. Maciej Hamankiewicz, Szpital św. Elżbiety American Heart of Poland w Katowicach.

Kolonoskopia – badanie, które jest jednocześnie leczeniem

Wokół kolonoskopii narosło wiele mitów, tymczasem to jedyne takie badanie, które pozwala lekarzowi nie tylko zobaczyć zagrożenie, ale od razu je usunąć. Podczas procedury lekarz może usunąć polipy – łagodne zmiany, z których po latach mógłby rozwinąć się nowotwór.

– W praktyce oznacza to, że kolonoskopia nie tylko diagnozuje, ale zapobiega rozwojowi raka – zaznacza dr n. med. Maciej Hamankiewicz, Szpital św. Elżbiety American Heart of Poland w Katowicach.

Pułapka braku objawów

Największym zagrożeniem jest to, że wczesny rak jelita grubego… nie boli. Kiedy pojawiają się symptomy, choroba jest już zazwyczaj zaawansowana. Pacjenci często mylą sygnały ostrzegawcze ze zwykłą niestrawnością lub zmęczeniem.

Kogo choroba atakuje najczęściej?

– To drugi najczęstszy nowotwór złośliwy w Polsce. Częściej chorują mężczyźni (stanowi on 15% wszystkich zachorowań na nowotwory w tej grupie), natomiast wśród kobiet odnotowuje się go w 11% przypadków – dodaje dr n. med. Łukasz Strzępek, Szpital św. Rafała w Krakowie, Scanmed. Dlatego regularne badania przesiewowe mają znaczenie.

Czy jesteś w grupie ryzyka?

– Sporadyczne – niezwiązane z genetyką, a wynikające z modyfikowalnych czynników stylu życia, takich jak spożywanie alkoholu, palenie papierosów, dieta bogata w czerwone mięso i produkty wysokoprzetworzone oraz brak aktywności fizycznej. Genetyczne – będące następstwem mutacji genów (odpowiadają za 15-30% przypadków). Wpływ na rozwój choroby może mieć również przebyta radioterapia jamy brzusznej oraz choroby zapalne jelit. Szczególną czujność powinny zachować osoby, których bliscy krewni (rodzice, rodzeństwo) chorowali na ten nowotwór – wyjaśnia ekspert Szpitala św. Rafała w Krakowie.

30 minut dla Twojej przyszłości

– W Polsce działa program profilaktyczny, dzięki któremu kolonoskopię można wykonać bezpłatnie w ramach NFZ. Program skierowany jest do osób w wieku 50-65 lat, a także do osób w wieku od 40 lat, jeśli u ich najbliższych krewnych rozpoznano raka jelita grubego. Warunkiem udziału w programie jest brak wykonanej kolonoskopii w ciągu ostatnich 10 lat na NFZ. Badanie w grupach podwyższonego ryzyka zaleca się powtarzać co około 5 lat, zaczynając od 40. roku życia – przypomina lek. Marek Sawicki ze Szpitala im. Rudolfa Weigla w Blachowni, Scanmed.

– Kolonoskopię można wykonać bezpłatnie w ramach NFZ także poza programem przesiewowym, jeśli istnieją wskazania medyczne i pacjent otrzyma skierowanie od lekarza. Warunkiem wykonania jest posiadanie umowy na badania ambulatoryjne w ramach NFZ – dodaje lek. Marek Sawicki.

Gdzie m.in. wykonasz badanie bezpłatnie?

– Szpital św. Elżbiety w Katowicach, Szpital im. Rudolfa Weigla w Blachowni, Szpital św. Rafała w Krakowie, Ars Medical w Pile, Gastromed w Lublinie. Wykaz placówek jest szeroki, a samo badanie trwa zaledwie kilkanaście minut – przypomina lek. Marek Sawicki ze Szpitala w Blachowni.

Badanie, które możesz… przespać.

Największą barierą nie jest ból, lecz lęk przed diagnozą i wstyd. Współczesna medycyna radzi sobie z tym doskonale: badanie może być przeprowadzone w sedacji lub krótkotrwałym znieczuleniu.

– Pacjenci często wierzą, że brak dolegliwości oznacza brak choroby. Tymczasem to właśnie wykrycie zmian w stadium bezobjawowym daje niemal 100% szans na wyleczenie – tłumaczy dr n. med. Łukasz Strzępek.

– Medycyna dysponuje dziś możliwością całkowitego wyleczenia tej choroby, jeśli tylko pacjent zgłosi się odpowiednio wcześnie – podsumowuje dr n. med. Maciej Hamankiewicz.

Choroby nowotworowe stanowią jedno z najpoważniejszych wyzwań zdrowotnych współczesnego świata. Najnowsze dane wskazują, że każdego roku na świecie diagnozuje się około 20 milionów nowych przypadków nowotworów, a ponad 50 milionów osób żyje co najmniej 5 lat po rozpoznaniu choroby – co pokazuje jednocześnie skalę zachorowań i postęp w leczeniu oraz diagnostyce.

Światowy Dzień Walki z Rakiem to doskonały moment, żeby przypomnieć o roli profilaktyki, wczesnej diagnostyki i kompleksowej opieki nad osobami dotkniętymi chorobami nowotworowymi. To także moment, który pozwala spojrzeć na wyzwania emocjonalne, z jakimi mierzą się pacjenci po otrzymaniu diagnozy.

– Podejrzenie choroby nowotworowej może być dla pacjenta trudnym doświadczeniem. Pytania o leczenie i ścieżkę terapeutyczną są całkowicie naturalne – mówi dr n. med. Łukasz Strzępek, ordynator Oddziału Chirurgii Ogólnej i Onkologicznej w Szpitalu św. Rafała w Krakowie Scanmed. – Dlatego tak ważne jest, aby pacjent od samego początku miał jasno określoną ścieżkę diagnostyczną i terapeutyczną oraz poczucie, że nie jest w tej sytuacji sam.

Chirurgia onkologiczna – proces, w którym liczy się każdy etap

Leczenie onkologiczne to złożony, wieloetapowy proces wymagający współpracy wielu specjalistów oraz indywidualnego podejścia do każdego pacjenta.

– Chirurgia onkologiczna to nie tylko sam zabieg operacyjny. To cały proces: od diagnostyki, przez kwalifikację do leczenia, dobór najbezpieczniejszej i najskuteczniejszej metody terapeutycznej, aż po opiekę pooperacyjną i rehabilitację – podkreśla dr n. med. Łukasz Strzępek. – Dopiero całość tych działań daje pacjentowi realną szansę na skuteczne leczenie i powrót do możliwie najlepszej jakości życia.

Zielona karta DiLO – krok po kroku

Pacjenci z podejrzeniem nowotworu mają dostęp do Szybkiej Terapii Onkologicznej w ramach NFZ, której podstawą jest zielona karta DiLO. To rozwiązanie stworzone po to, by skrócić czas od podejrzenia choroby do rozpoczęcia leczenia.

Karta DiLO przysługuje każdemu pacjentowi, u którego lekarz podejrzewa lub rozpoznaje nowotwór złośliwy. W ramach programu pacjent zyskuje:

• szybkie terminy badań i konsultacji specjalistycznych,
• opiekę koordynatora DiLO, prowadzącego przez cały proces leczenia,
• pełną diagnostykę,
• indywidualnie zaplanowaną terapię onkologiczną.

– Czas w onkologii ma znaczenie nie tylko medyczne, ale również psychologiczne – zaznacza dr n. med. Łukasz Strzępek. – Szybka Terapia Onkologiczna pozwala ograniczyć długie oczekiwanie, które potęguje stres i niepokój pacjentów. Daje im poczucie bezpieczeństwa, sprawczości i realnego wsparcia systemowego.

Profilaktyka nadal kluczowa

Światowy Dzień Walki z Rakiem przypomina również o tym, że profilaktyka pozostaje jednym z najważniejszych elementów walki z chorobami nowotworowymi. Regularne badania, aktywność fizyczna, zdrowa dieta i unikanie używek realnie wpływają na zmniejszenie ryzyka zachorowania oraz umożliwiają wykrycie choroby na wczesnym etapie.

– Wczesne rozpoznanie daje nam znacznie większe możliwości skutecznego leczenia – podsumowuje dr n. med. Łukasz Strzępek. – Dlatego nie warto odkładać badań i ignorować niepokojących objawów. Szybka reakcja może uratować życie.

Nowotwory – które diagnozuje się najczęściej

W skali światowej dane epidemiologiczne pokazują, że niektóre nowotwory występują częściej niż inne, co wynika z kombinacji czynników biologicznych, środowiskowych i stylu życia. Do najczęściej diagnozowanych nowotworów należą: nowotwory płuca, rak piersi, rak jelita grubego, rak prostaty, rak żołądka oraz inne typy, takie jak rak wątroby, tarczycy czy szyjki macicy.

Współczesna onkologia oferuje coraz więcej możliwości, które pozwalają pacjentom skutecznie reagować na chorobę i zachować dobrą jakość życia.

Większość Polek i Polaków zdaje sobie sprawę, że wczesne wykrycie nowotworu daje wysokie szanse wyleczenia. A jednak w codzienności często wygrywa „jeszcze nie teraz”. Widać to w liczbach: 89% Polek i Polaków uważa, że wczesne wykrycie daje wysokie szanse wyleczenia, ale regularne badania onkologiczne adekwatne do wieku i płci deklaruje tylko 21%, a 27% przyznaje, że nie robi ich nigdy, wynika z badania zrealizowanego na zlecenie enel-med. Często odkładamy diagnostykę, bo „nas nic nie boli” (36%) albo dlatego, że boimy się diagnozy (22%). Właśnie dlatego w Warszawie powstało Centrum Zdrowia i Profilaktyki Onkologicznej enel-med, czyli miejsce, które pomaga przełożyć intencje na działanie i przejść przez badania w uporządkowanej ścieżce.

– Profilaktyka onkologiczna ma sens wtedy, gdy nie ma żadnych objawów klinicznych choroby, nie odczuwamy bólu. I to jest jej największy paradoks. Z jednej strony wiemy, że wczesne wykrycie zwiększa szanse leczenia, z drugiej odkładamy badania, bo nie ma „alarmu” w postaci objawów albo pojawia się lęk przed wynikiem. Dlatego tak ważne są rozwiązania, które dają pacjentowi jasny plan i prowadzą przez proces krok po kroku: co zrobić, w jakiej kolejności i dlaczego. Kiedy ścieżka jest zrozumiała i dostępna, łatwiej zamienić „kiedyś” na „dzisiaj” – mówi dr hab. n. med. Katarzyna Dobruch-Sobczak, radiolog i konsultant medyczny Centrum Zdrowia i Profilaktyki Onkologicznej enel-med.

Gdzie pęka profilaktyka i dlaczego odkładamy badania

Z badania enel-med dotyczącego podejścia Polaków do profilaktyki onkologicznej wynika, że największy problem nie leży w braku świadomości, tylko w tym, co dzieje się „pomiędzy”: pomiędzy przekonaniem, że warto a realnym zapisaniem się na badanie i doprowadzeniem sprawy do końca. Najczęściej odkładamy diagnostykę pozwalającą wykryć choroby onkologiczne, bo nie mamy objawów, tak wskazuje 36% Polek i Polaków. Drugą stroną tej samej bariery jest lęk: 22% mówi wprost, że powodem rezygnacji jest obawa przed diagnozą. A aż 60% osób przyznaje, że sama perspektywa diagnozy onkologicznej budzi w nich obawę. W praktyce to często oznacza unikanie: „wolę nie wiedzieć”, „nie teraz”, „jeszcze zdążę”.

– Lęk przed diagnozą często działa jak mechanizm unikania: odkładamy badania, bo obawiamy się wyniku. To widać w danych: aż 60% Polek i Polaków przyznaje, że sama diagnoza onkologiczna budzi w nich obawę. W takich emocjach bardzo pomaga poczucie, że nie trzeba „ogarniać wszystkiego” samemu: że ktoś prowadzi przez proces, wyjaśnia i porządkuje kroki. Wtedy napięcie spada, a decyzja staje się łatwiejsza do podjęcia – mówi Sylwia M. Bartczak, psycholog enel-med.

W badaniu widać też wyraźną różnicę pokoleniową. Wśród osób w wieku 18-24 lata niemal połowa (46%) przyznaje, że nigdy nie wykonywała badań onkologicznych adekwatnych do wieku i płci. Wśród osób w wieku 45-54 lata ten odsetek jest zdecydowanie niższy i wynosi 29%. To sygnał, że profilaktyka przegrywa już na etapie budowania nawyków, zanim pojawi się „powód”, by pójść do lekarza. Jeśli do tego dochodzi lęk i odkładanie „na później”, luka między świadomością a działaniem tylko się pogłębia.

Rozwiązanie w jednym miejscu

Aby ułatwić przejście od decyzji do wykonania badań, enel-med uruchomił w Warszawie Centrum Zdrowia i Profilaktyki Onkologicznej. To miejsce skoncentrowane na wczesnym wykrywaniu nowotworów i profilaktyce, a pacjent może przejść przez diagnostykę w zaplanowanej ścieżce: od konsultacji, przez badania, po omówienie wyników i kolejne kroki. W ramach działań dostępne są programy dla kobiet i mężczyzn obejmujące m.in. diagnostykę raka piersi, chorób ginekologicznych, prostaty i układu moczowego, raka płuc, raka jelita grubego oraz żołądka. W ramach programu badań przesiewowych organizowanego przez NFZ w placówce są realizowane badania endoskopowe takie jak kolonoskopia.

– Profilaktyka powinna zaczynać proces leczenia jeszcze zanim pacjent trafi do szpitala. To wyzwanie zdrowotne, ale też społeczne i ekonomiczne. OECD prognozuje, że samo starzenie się populacji może zwiększyć wydatki na leczenie nowotworów per capita o 89% w latach 2023-2050. Dlatego w enel-med od lat konsekwentnie inwestujemy w profilaktykę, a dziś rozwijamy model opieki, który porządkuje ścieżkę diagnostyczną i ułatwia pacjentom wykonanie badań. Kluczowe są trzy filary: doświadczenie specjalistów, nowoczesny sprzęt i technologie obrazowania oraz koordynacja procesu. Tak, by pacjent wiedział, co zrobić, w jakiej kolejności i dlaczego – mówi Jacek Rozwadowski, prezes zarządu enel-med.

Doświadczenie medyczne w połączeniu z perspektywą pacjenta

Centrum tworzą specjaliści wielu dziedzin. Konsultantką medyczną jest dr hab. n. med. Katarzyna Dobruch-Sobczak, radiolog, a obszar profilaktyki mężczyzn współtworzy prof. dr hab. n. med. Jakub Dobruch, urolog. W działania Centrum zaangażowani są również specjaliści wspierający, m.in. psychologowie, urolodzy, onkolodzy, gastrolodzy i dietetycy. Ważnym elementem jest diagnostyka oparta na nowoczesnym sprzęcie i technologiach obrazowania, m.in. mammograf MAMMOMAT B. Brilliant z tomosyntezą 3D i algorytmami sztucznej inteligencji oraz wysokiej klasy system ultrasonograficzny wykorzystywany m.in. w biopsji fuzyjnej prostaty. W efekcie kluczowe badania można wykonać szybciej i w jakości wspierającej wczesne wykrywanie zmian.

Elementem wyróżniającym Centrum jest zaproszenie Anity Wojtaś-Jakubowskiej, pacjentki, która przeszła pełną ścieżkę diagnostyczno-onkologiczną, do współtworzenia standardów obsługi i organizacji procesów. Jej doświadczenie wspiera zespół w weryfikacji procedur i organizacji opieki tak, aby były jak najbardziej zrozumiałe, przyjazne i skuteczne z punktu widzenia pacjenta – od pierwszego kontaktu po kolejne etapy ścieżki.

– Profilaktyka uratowała mi życie. Chorowałam na nowotwór żołądka, który ma niespecyficzne objawy i do momentu diagnozy czułam się zupełnie zdrowa. Moją osobistą misją jest zachęcanie do diagnostyki i ułatwianie pacjentom przejścia przez leczenie i dlatego cieszę się, że mogę wspierać enel-med w projektowaniu ścieżki opieki. Wiem z własnego doświadczenia, jak wiele emocji budzi ten proces, ale wiem też, że jedyną sensowną odpowiedzią jest działanie mimo strachu i realizowanie badań profilaktycznych mimo obaw o ich wynik – mówi Anita Wojtaś-Jakubowska, konsultantka społeczna Centrum Zdrowia i Profilaktyki Onkologicznej enel-med.

Do konsultacji publicznych trafiły trzy projekty rozporządzeń ministra zdrowia dotyczące kompleksowej opieki onkologicznej nad pacjentkami z nowotworem piersi. Rozporządzenia dotyczą leczenia szpitalnego, ambulatoryjnej opieki specjalistycznej oraz rehabilitacji.

Celem rozporządzeń jest zapewnienie gwarancji jakości i ciągłości świadczeń gwarantowanych z zakresu diagnostyki, leczenia i rehabilitacji udzielanych pacjentkom z nowotworem piersi.

Z Oceny Skutków Regulacji dołączonych do projektów wynika, że szczegółowa analiza realizacji tych świadczeń wykazała niewystarczającą dokładność w dotychczasowym opisie świadczenia gwarantowanego, zwłaszcza w odniesieniu do warunków uprawnienia do niego,  zakresu czy warunków realizacji.

Czytaj także: Od 1 stycznia 2019 – więcej dni na samokształcenie lekarzy>>>

Dokumentacja nie zawierała też kodowania w zakresie rozpoznań zasadniczych ICD-10 oraz procedur medycznych ICD-9. Nie dostarczała też gwarancji względem jakości i ciągłości opieki między początkowymi a kolejnymi etapami opieki, co ma kluczowe znaczenie dla uzyskiwanego efektu zdrowotnego i komfortu życia pacjentek.

„Istotne jest wdrożenie sprawdzonych rozwiązań, które będą wspierać zachowanie wysokiej jakości udzielanych świadczeń oraz ciągłości opieki nad świadczeniobiorcą z nowotworem piersi, a przez to efektywności wydatkowania środków publicznych przeznaczanych na ten cel” – czytamy w OSR.

Projekty rozporządzeń zostały opublikowane na stronie Rządowego Centrum Legislacji 31 grudnia 2018 roku (pod numerami: MZ 626, MZ 627, MZ 628). Uwagi do projektów można przekazywać do 31 stycznia 2019 roku.