Większość Polek i Polaków zdaje sobie sprawę, że wczesne wykrycie nowotworu daje wysokie szanse wyleczenia. A jednak w codzienności często wygrywa „jeszcze nie teraz”. Widać to w liczbach: 89% Polek i Polaków uważa, że wczesne wykrycie daje wysokie szanse wyleczenia, ale regularne badania onkologiczne adekwatne do wieku i płci deklaruje tylko 21%, a 27% przyznaje, że nie robi ich nigdy, wynika z badania zrealizowanego na zlecenie enel-med. Często odkładamy diagnostykę, bo „nas nic nie boli” (36%) albo dlatego, że boimy się diagnozy (22%). Właśnie dlatego w Warszawie powstało Centrum Zdrowia i Profilaktyki Onkologicznej enel-med, czyli miejsce, które pomaga przełożyć intencje na działanie i przejść przez badania w uporządkowanej ścieżce.

– Profilaktyka onkologiczna ma sens wtedy, gdy nie ma żadnych objawów klinicznych choroby, nie odczuwamy bólu. I to jest jej największy paradoks. Z jednej strony wiemy, że wczesne wykrycie zwiększa szanse leczenia, z drugiej odkładamy badania, bo nie ma „alarmu” w postaci objawów albo pojawia się lęk przed wynikiem. Dlatego tak ważne są rozwiązania, które dają pacjentowi jasny plan i prowadzą przez proces krok po kroku: co zrobić, w jakiej kolejności i dlaczego. Kiedy ścieżka jest zrozumiała i dostępna, łatwiej zamienić „kiedyś” na „dzisiaj” – mówi dr hab. n. med. Katarzyna Dobruch-Sobczak, radiolog i konsultant medyczny Centrum Zdrowia i Profilaktyki Onkologicznej enel-med.

Gdzie pęka profilaktyka i dlaczego odkładamy badania

Z badania enel-med dotyczącego podejścia Polaków do profilaktyki onkologicznej wynika, że największy problem nie leży w braku świadomości, tylko w tym, co dzieje się „pomiędzy”: pomiędzy przekonaniem, że warto a realnym zapisaniem się na badanie i doprowadzeniem sprawy do końca. Najczęściej odkładamy diagnostykę pozwalającą wykryć choroby onkologiczne, bo nie mamy objawów, tak wskazuje 36% Polek i Polaków. Drugą stroną tej samej bariery jest lęk: 22% mówi wprost, że powodem rezygnacji jest obawa przed diagnozą. A aż 60% osób przyznaje, że sama perspektywa diagnozy onkologicznej budzi w nich obawę. W praktyce to często oznacza unikanie: „wolę nie wiedzieć”, „nie teraz”, „jeszcze zdążę”.

– Lęk przed diagnozą często działa jak mechanizm unikania: odkładamy badania, bo obawiamy się wyniku. To widać w danych: aż 60% Polek i Polaków przyznaje, że sama diagnoza onkologiczna budzi w nich obawę. W takich emocjach bardzo pomaga poczucie, że nie trzeba „ogarniać wszystkiego” samemu: że ktoś prowadzi przez proces, wyjaśnia i porządkuje kroki. Wtedy napięcie spada, a decyzja staje się łatwiejsza do podjęcia – mówi Sylwia M. Bartczak, psycholog enel-med.

W badaniu widać też wyraźną różnicę pokoleniową. Wśród osób w wieku 18-24 lata niemal połowa (46%) przyznaje, że nigdy nie wykonywała badań onkologicznych adekwatnych do wieku i płci. Wśród osób w wieku 45-54 lata ten odsetek jest zdecydowanie niższy i wynosi 29%. To sygnał, że profilaktyka przegrywa już na etapie budowania nawyków, zanim pojawi się „powód”, by pójść do lekarza. Jeśli do tego dochodzi lęk i odkładanie „na później”, luka między świadomością a działaniem tylko się pogłębia.

Rozwiązanie w jednym miejscu

Aby ułatwić przejście od decyzji do wykonania badań, enel-med uruchomił w Warszawie Centrum Zdrowia i Profilaktyki Onkologicznej. To miejsce skoncentrowane na wczesnym wykrywaniu nowotworów i profilaktyce, a pacjent może przejść przez diagnostykę w zaplanowanej ścieżce: od konsultacji, przez badania, po omówienie wyników i kolejne kroki. W ramach działań dostępne są programy dla kobiet i mężczyzn obejmujące m.in. diagnostykę raka piersi, chorób ginekologicznych, prostaty i układu moczowego, raka płuc, raka jelita grubego oraz żołądka. W ramach programu badań przesiewowych organizowanego przez NFZ w placówce są realizowane badania endoskopowe takie jak kolonoskopia.

– Profilaktyka powinna zaczynać proces leczenia jeszcze zanim pacjent trafi do szpitala. To wyzwanie zdrowotne, ale też społeczne i ekonomiczne. OECD prognozuje, że samo starzenie się populacji może zwiększyć wydatki na leczenie nowotworów per capita o 89% w latach 2023-2050. Dlatego w enel-med od lat konsekwentnie inwestujemy w profilaktykę, a dziś rozwijamy model opieki, który porządkuje ścieżkę diagnostyczną i ułatwia pacjentom wykonanie badań. Kluczowe są trzy filary: doświadczenie specjalistów, nowoczesny sprzęt i technologie obrazowania oraz koordynacja procesu. Tak, by pacjent wiedział, co zrobić, w jakiej kolejności i dlaczego – mówi Jacek Rozwadowski, prezes zarządu enel-med.

Doświadczenie medyczne w połączeniu z perspektywą pacjenta

Centrum tworzą specjaliści wielu dziedzin. Konsultantką medyczną jest dr hab. n. med. Katarzyna Dobruch-Sobczak, radiolog, a obszar profilaktyki mężczyzn współtworzy prof. dr hab. n. med. Jakub Dobruch, urolog. W działania Centrum zaangażowani są również specjaliści wspierający, m.in. psychologowie, urolodzy, onkolodzy, gastrolodzy i dietetycy. Ważnym elementem jest diagnostyka oparta na nowoczesnym sprzęcie i technologiach obrazowania, m.in. mammograf MAMMOMAT B. Brilliant z tomosyntezą 3D i algorytmami sztucznej inteligencji oraz wysokiej klasy system ultrasonograficzny wykorzystywany m.in. w biopsji fuzyjnej prostaty. W efekcie kluczowe badania można wykonać szybciej i w jakości wspierającej wczesne wykrywanie zmian.

Elementem wyróżniającym Centrum jest zaproszenie Anity Wojtaś-Jakubowskiej, pacjentki, która przeszła pełną ścieżkę diagnostyczno-onkologiczną, do współtworzenia standardów obsługi i organizacji procesów. Jej doświadczenie wspiera zespół w weryfikacji procedur i organizacji opieki tak, aby były jak najbardziej zrozumiałe, przyjazne i skuteczne z punktu widzenia pacjenta – od pierwszego kontaktu po kolejne etapy ścieżki.

– Profilaktyka uratowała mi życie. Chorowałam na nowotwór żołądka, który ma niespecyficzne objawy i do momentu diagnozy czułam się zupełnie zdrowa. Moją osobistą misją jest zachęcanie do diagnostyki i ułatwianie pacjentom przejścia przez leczenie i dlatego cieszę się, że mogę wspierać enel-med w projektowaniu ścieżki opieki. Wiem z własnego doświadczenia, jak wiele emocji budzi ten proces, ale wiem też, że jedyną sensowną odpowiedzią jest działanie mimo strachu i realizowanie badań profilaktycznych mimo obaw o ich wynik – mówi Anita Wojtaś-Jakubowska, konsultantka społeczna Centrum Zdrowia i Profilaktyki Onkologicznej enel-med.

Im więcej wiemy o chorobach nowotworowych, tym wyraźniej dostrzegamy znaczenie czasu w diagnostyce. Pomimo tego, że nowoczesna medycyna dysponuje coraz doskonalszymi narzędziami diagnostycznymi umożliwiającymi wczesne wykrycie niepokojących zmian, to jednak, jak wskazują statystyki, mamy wiele do zrobienia. Każdego roku diagnozuje się około 185 tys. nowych przypadków nowotworów – to znaczący wzrost w porównaniu z rokiem 2020, kiedy Krajowy Rejestr Nowotworów odnotował niespełna 150 tys. nowych zachorowań. Dlatego tak ważne jest korzystanie z nowoczesnych technologii diagnostycznych, które pozwalają wykryć zmiany nowotworowe w stadium, gdy możliwości terapeutyczne są największe. Im wcześniej wykryjemy chorobę, tym większe szanse na skuteczne leczenie.

Choroby nowotworowe przebiegają w sposób indywidualny i nieprzewidywalny. U części pacjentów zmiany rozwijają się powoli, dając czas na reakcję, u innych postępują znacznie szybciej. Jednak niezależnie od tempa rozwoju choroby, istnieje jeden uniwersalny czynnik wpływający na skuteczność leczenia – czas wykrycia zmian nowotworowych. Pokazują to jednoznacznie statystyki medyczne. W przypadku raka piersi wczesna diagnoza zwiększa szanse na skuteczne leczenie aż o 90%. Równie wymowne są dane dotyczące nowotworów jelita grubego – regularne badania kolonoskopowe, wykonywane co 10 lat u osób bez dodatkowych czynników ryzyka, pozwalają nie tylko wykryć, ale też zapobiec rozwojowi choroby u co drugiego pacjenta. Podczas badania lekarz może usunąć polipy, które mogłyby przekształcić się w zmiany nowotworowe. To dlatego kolonoskopia jest jednym z najskuteczniejszych narzędzi profilaktyki przeciwnowotworowej.

– W diagnostyce każdy dzień może mieć znaczenie. Dlatego tak ważne jest, aby regularnie poddawać się badaniom profilaktycznym, takim jak: m.in. mammografia, kolonoskopia czy cytologia, a gdy wyniki nie są jednoznaczne, nie zwlekać z udaniem się na zalecone przez lekarza bardziej zaawansowane badania. Ponadto istotne jest, by nie ignorować sygnałów wysyłanych przez organizm i w przypadku pojawienia się jakichkolwiek objawów – udać się do lekarza – podkreśla prof. dr hab. n. med. Mirosław Dziuk, Dyrektor Medyczny Affidea Polska.

Nowoczesne technologie kontra rak

Wśród zaawansowanych metod diagnostycznych szczególne miejsce zajmuje badanie PET/CT – połączenie pozytonowej tomografii emisyjnej z tomografią komputerową. To przełomowa technologia, która przenosi diagnostykę onkologiczną na zupełnie nowy poziom. Podczas gdy tradycyjne metody obrazowania pozwalają jedynie na obserwację struktury tkanek, badanie PET/CT umożliwia znacznie głębszą analizę. Kluczową zaletą tej technologii jest możliwość precyzyjnej oceny zmian metabolicznych zachodzących w organizmie, co ma fundamentalne znaczenie w diagnostyce onkologicznej.

– Komórki nowotworowe cechuje bardzo wysoki metabolizm. Dzięki badaniu PET/CT możemy je zidentyfikować na bardzo wczesnym etapie, jeszcze zanim zaczną powodować widoczne zmiany w organizmie pacjenta. To ogromny krok naprzód w diagnostyce onkologicznej – tłumaczy profesor Dziuk, który zarządza również siecią pracowni PET/CT w Affidea – w Koszalinie, Poznaniu, Olsztynie, Warszawie, Wrocławiu i Zamościu. – Dzięki PET/CT możemy nie tylko wykrywać nowotwory na wczesnym etapie, ale też precyzyjnie ocenić zaawansowanie choroby, wykryć ewentualne przerzuty czy wznowy, jak i monitorować skuteczność wdrożonej terapii – dodaje.

Kiedy sięgamy po badanie PET/CT?

Wskazania do wykonania badania PET/CT zawsze formułuje lekarz prowadzący. Lista wskazań refundowanych przez NFZ obecnie będzie rozszerzana. Najczęściej zaleca się je w sytuacji, gdy pojawia się podejrzenie procesu nowotworowego lub gdy zachodzi potrzeba szczegółowej diagnostyki już wykrytych zmian. Ta zaawansowana metoda diagnostyczna znajduje również zastosowanie w przypadkach, gdy standardowe badania obrazowe nie dają jednoznacznej odpowiedzi, a także przy monitorowaniu pacjentów po zakończonym leczeniu.

– W onkologii badanie PET/CT najczęściej służy diagnostyce w przypadku raka płuc, guzów mózgu, raka jelita grubego, chłoniaków, czerniaka, raka piersi, raka szyjki macicy, a także nowotworów tkanki kostnej i mięśniowej, głowy i szyi – wymienia prof. dr hab. n. med. Mirosław Dziuk, Dyrektor Medyczny Affidea Polska.

Technologia ta odgrywa kluczową rolę w ocenie skuteczności prowadzonego leczenia. Pozwala precyzyjnie określić, jak organizm pacjenta reaguje na zastosowaną chemioterapię czy radioterapię, umożliwiając w razie potrzeby szybką modyfikację przyjętego planu leczenia.

Dzisiejsza medycyna oferuje niezwykle precyzyjne narzędzia diagnostyczne, które potrafią wykryć zmiany nowotworowe w ich najwcześniejszym stadium. Specjaliści niezmiennie podkreślają – w diagnostyce onkologicznej liczy się każdy dzień. Wczesna diagnoza otwiera dostęp do pełnego wachlarza możliwości terapeutycznych, a tym samym znacząco zwiększa szanse na powrót do zdrowia. Nowoczesne technologie, w szczególności badanie PET/CT, pozwalają dziś na niezwykle dokładną diagnostykę. To właśnie dzięki takim metodom, w połączeniu z regularną profilaktyką i szybką reakcją na niepokojące objawy, możemy skutecznie wykryć zmiany chorobowe na wczesnym etapie. Ta niezwykła precyzja nowoczesnej diagnostyki to szansa, z której warto skorzystać.

Edukacja jest jednym z kluczowych filarów profilaktyki zdrowotnej i odgrywa kluczową rolę w zapobieganiu chorobom nowotworowym – mówi Beata Wojciechowska, kierownik zespołu profilaktyki i promocji zdrowia w Medicover, współautorka bazy wiedzy o nowotworach, która powstała w ramach autorskiego programu Profilaktyka i Opieka Onkologiczna Medicover. Każdego miesiąca portal internetowy medicover.pl/nowotwory odwiedza około 50 tysięcy osób.

Profilaktyka zdrowotna pozwala na wczesne wykrycie choroby, uzyskanie wiedzy o stanie zdrowie pacjenta oraz szybsze rozpoczęcie leczenia. Niestety, jak wynika z danych Narodowego Funduszu Zdrowia¹, w Polsce np. na badania przesiewowe w kierunku raka szyjki macicy zgłasza się ok. 11,6 proc. kobiet, podczas gdy w Szwecji jest to nawet 90 proc., a w Wielkiej Brytanii prawie 80 proc.². Według danych OECD³ Polska należy także do krajów z jednym z najwyższych w Unii Europejskiej wskaźnikiem zgonów z powodu nowotworów. Nasz kraj „wyprzedza” tylko: Łotwę, Słowenię, Słowację, Chorwację i Węgry. 

Warunkiem skuteczności programów profilaktycznych jest właściwa edukacja społeczeństwa, która obok regularnej aktywności fizycznej, zdrowej i zbilansowanej diety, unikania używek etc., składa się na holistyczny model opieki nad zdrowiem, do czego swoich pacjentów od lat zachęca Medicover.

Właśnie z tą myślą firma stworzyła internetową encyklopedię wiedzy o nowotworach: www.medicover.pl/nowotwory. Portal powstał jako element autorskiego Programu Profilaktyki i Opieki Onkologicznej Medicover, który wystartował na początku tego roku.

Kompendium opracowane merytorycznie przez zespół medyczny Medicover stanowi rzetelne źródło informacji o nowotworach, ich profilaktyce, diagnostyce i leczeniu. Tym, co je wyróżnia jest sposób przedstawienia informacji. Twórcom zależało, by nie była to kolejna baza wiedzy dla lekarzy specjalistów, dlatego zamiast skomplikowanego żargonu medycznego, postawili na prosty język, który będzie zrozumiały dla wszystkich, bez wyjątku.

Od startu programu liczba odwiedzających stronę Medicover stale rośnie. Średnio miesięcznie jest to 50 tysięcy odsłon, co oznacza, że od uruchomienia serwisu z portalu skorzystało już ponad 300 tysięcy osób. Ta niezbędna i ekspercka wiedza jest dostępna na 1 kliknięcie!

– Ta niezbędna i ekspercka wiedza jest dostępna na 1 kliknięcie! Nawet 70-90% nowotworów determinowanych jest przez zewnętrzne czynniki środowiskowe, na które mamy realny wpływ. Regularne badania, zdrowy styl życia i świadomość czynników ryzyka mogą znacząco zmniejszyć ryzyko zachorowania na tę groźną chorobę. Dla przykładu, regularne wykonywanie cytologii pozwala na wykrycie nowotworów szyjki macicy we wczesnym stadium rozwoju choroby, co zwiększa szanse na skuteczne leczenie. Unikanie palenia papierosów, utrzymywanie prawidłowej masy ciała, regularna aktywność fizyczna czy ograniczenie ekspozycji na promieniowanie słoneczne to proste, ale skuteczne sposoby na obniżenie ryzyka wielu rodzajów nowotworów. Pamiętajmy, że profilaktyka to nie tylko ochrona przed nowotworami, ale także inwestycja w długie życie w zdrowiu – przypomina Beata Wojciechowska, Kierownik Zespołu Profilaktyki i Promocji Zdrowia w Medicover.

Program Profilaktyka i Opieka Onkologiczna Medicover został zainicjowany z początkiem lutego 2023 r. Do udziału w nim wytypowano ponad 2700 pacjentów, z czego ponad 450 osób zakwalifikowano.

W ciągu 6 miesięcy aż u 30% uczestników programu, u których podejrzewano nowotwór, potwierdzono jego rozpoznanie, a następnie zaproponowano szybką ścieżkę leczenia.

Więcej o programie na stronie www.medicover.pl/nowotwory.

---

Źródła:

1. https://www.nfz.gov.pl/dla-pacjenta/programy-profilaktyczne/dane-o-realizacji-programow/. ↩︎
2. https://onkologia.org.pl/pl/cytologia. ↩︎
3. https://data.oecd.org/healthstat/deaths-from-cancer.htm. ↩︎